Με αφορμή ένα δημοσίευμα στην εφημερίδα Ελευθερία της Λάρισας  για μια επικείμενη ημερίδα φορέων και πολιτικών  στην πόλη μας με αυτό το θέμα, θεώρησα σκόπιμο να παρέμβω με αυτό το κείμενο για να συμβάλω στον προβληματισμό.

Η σχετική κουβέντα για το κατά πόσο η παγκοσμιοποίηση αποτελεί απειλή ή πρόκληση διεξάγεται εδώ και πολλά χρόνια σε διάφορα σημεία του κόσμου και πολύ συνομιλητές σε αυτό τον διάλογο προβάλουν την μια ή την άλλη άποψη.

Τα αποτελέσματα αυτού του διάλογου είναι στην πλειονότητα των  περιπτώσεων οι παρατηρητές -αυτού του διάλογου-  συνειδησιακά να εκλαμβάνουν  το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης ως απειλή. Αυτό συμβαίνει με  κάθε νέο «φαινόμενο» καθώς αυτό που διαπραγματεύεται  τελικά είναι να αλλάξει τη ζωή μας. Όπως πχ με το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

Δημιουργείται λοιπόν η ανάγκη κατ’ αρχήν για τη πραγματοποίηση τέτοιων επεξηγηματικών ημερίδων, αλλά μόνο και μόνο επειδή διαπραγματεύονται αυτό το «νέο φαινόμενο» αυξάνουν τελικά την αίσθηση της απειλής μπροστά σε αυτό το «νέο». Τελικά από αυτές της ημερίδες το κυρίαρχο συμπέρασμα είναι ότι η παγκοσμιοποίηση είναι καταρχήν απειλή αλλά μετά από την κατάλληλη «προετοιμασία» και «προσαρμογή» μπορεί να αποτελέσει πρόκληση ή ακόμα και το μέσο για την αύξηση των μεγεθών  μιας  επιχείρησης.

 Ας δούμε λοιπόν πως έχουν τα πράγματα κατά την γνώμη μου  καθώς για να αρχίσουμε μια κουβέντα πρέπει να έχουμε κοινό κώδικα επικοινωνίας.

Όταν αναφερόμαστε λοιπόν στο φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης διαπραγματευόμαστε με α). τις έννοιες πολιτισμός, κουλτούρα, β). τις διαδικασίες όπως την πρόοδος- παγκοσμιοποίηση και τέλος  το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας.

 Ας δούμε συνοπτικά τι μπορεί να σημαίνουν αυτές οι έννοιες. Η έννοια Κουλτούρα έχει επικρατήσει να σημαίνει τον συνολικό τρόπο ζωής μια κοινωνίας. Η άποψη αυτή έρχεται εάν συνδυάσουμε τους δυο αρκετά προσφάτους ορισμούς των T.S Eliot  που το 1945 έδωσε τον ορισμό ότι η κουλτούρα «είναι όλα τα χαρακτηριστικά ενδιαφέροντα και όλες οι χαρακτηριστικές δραστηριότητες ενός λαού» και του ορισμό του Raymond Williams ως «συνολικού τρόπου ζωής».   

Αν προσπαθούσαμε να εξελληνίσουμε τον όρο και ταυτόχρονα να συμπυκνώσουμε όλα όσα σημάνει η λέξη κουλτούρα θα λέγαμε ότι είναι η φιλοσοφία που διέπει μια κοινωνία. Η συνολική στάση ζωής και η νοοτροπία.

Γίνεται όμως  κατανοητό ότι η έννοια αυτή δεν μπορεί να αφόρα μόνο λαούς και «συνολικές κουλτούρες» αλλά μοιάζει να  αφορά και ατομικές κουλτούρες και συνειδήσεις. Μια παρατήρηση γύρω μας είναι αρκετή για να μας πείσει ότι, πέραν της συνολικής νοοτροπίας ή κουλτούρας υπάρχει και η ατομική. Αυτό γίνεται ακόμα προφανέστερο αν αναλογιστούμε ότι διαφορετικά θα αντιδράσει ένας Έλληνας όταν το θέμα διαπραγμάτευσης είναι τα όνομα της FYROM και αλλιώς εάν το θέμα διαπραγμάτευσης αφορά το διπλανό οικόπεδο.

Η κουλτούρα του καθενός λοιπόν, μοιάζει να είναι το μέσο με το οποίο διαπραγματεύεται με τον ισχύοντα πολιτισμό. Με βάση την κουλτούρα του θα υιοθετήσει ή θα απορρίψει τις διάφορες τεχνολογικές καινοτομίες ή νέα φιλοσοφικά ρεύματα, με βάση αυτή την κουλτούρα θα διαπραγματευτεί με μικρά ή μεγάλα θέματα και τελικά με βάση την κουλτούρα του θα σταθεί στο θέμα παγκοσμιοποίηση.

 Πολιτισμός. Η λέξη πολιτισμός αλλά και η παρατήρηση όλων των μεγάλων πολιτισμών της ιστορίας μοιάζει να είναι η πιστοποίηση της επικοινωνίας διαφόρων κουλτούρων και νοοτροπιών και άλλων προϋπαρχόντων πολιτισμών.

 Στους αρχαίους πολιτισμούς όπως για παράδειγμα ο αρχαιοελληνικός κλασικός πολιτισμός είναι αποτέλεσμα επικοινωνίας Ιώνων φιλόσοφων, συρακούσιων δάσκαλων και αρχιτεκτόνων και μαθηματικών , νησιωτών μαστόρων, μυκηναϊκού δωδεκαθέου, ανατολικών και πελοποννησιακών επιρροών, με νησιώτικο μάρμαρο αθηναϊκής εμπνεύσεως και σκλάβους από τα πέρατα της γης ως εργάτες.

Η -σε μεγάλο βαθμό- κοινή γλώσσα όλων αυτών, έδωσε το μέσο της επικοινωνίας για την ένωση όλων των ιδεών και επιτευγμάτων της επιστήμης κάτω από τα μάρμαρα της αρχαίας Αθήνας. Αντίστοιχα ήταν τα πράγματα και στον Ελληνιστικό κόσμο αλλά και στο μετέπειτα Ρωμαϊκό

Ακόμα ποιο καθαρά φαίνονται τα πράγματα εάν κοιτάξουμε τον σύγχρονο -διακριτό πλέων- Ευρωπαϊκό πολιτισμό. Ως φαινόμενο αυτός ο πολιτισμός έχει μέσα του αρχαιοελληνικά και ιουδαιοχριστιανικά στοιχεία αλλά και Γοτθικές Κελτικές Ρωμαϊκές, Λατινικές επιρροές, φιλτραρισμένες από το βυζάντιο, τον μεσαίωνα την αναγέννηση, τον διαφωτισμό, την Γαλλική επανάσταση, την αποικιοκρατία.

Ο Ευρωπαϊκός πολιτισμός και η ύπαρξη του λοιπόν, πιστοποιεί την επικοινωνία και τον ειρηνικό ή όχι «αλληλοεπηρεασμό» των λαών. Ο πολιτισμός λοιπόν πιστοποιεί την επικοινωνία και την αλληλοεπηροή  ή απλά την επιρροή και την επιβολή ενός πολιτισμού σε ένα άλλον.

Είναι νομίζω πλέων σαφές ότι αυτή η διαδικασία, την συγκριμένη χρονική στιγμή, λέγεται παγκοσμιοποίηση .

Άρα η παγκοσμιοποίηση είναι ο διαρκής αλληλοεπηρεασμός των πολιτισμών. Άρα είναι κάτι που μας συμβαίνει ως ανθρωπότητα από πάντα. 

Συμβαίνει όμως την παρούσα στιγμή να αντιλαμβανόμαστε την παγκοσμιοποίηση μόνο ως εμπορική διαδικασία απελευθέρωσης των αγορών που δημιουργεί νέα απειλητικά δεδομένα και νέα ζητούμενα στις επιχειρήσεις. Μοιάζει αυτή η διαδικασία να αφόρα μόνο τις επιχειρήσεις. Την ίδια στιγμή, φωνές που μιλούν για αλλοτρίωση ή άλωση ή μαζοποιήση του ανθρώπου και της ιδιαίτερης κουλτούρας του κάθε λαού, μοιαζουν να μην ακούγονται και τόσο σοβαρές ή τόσο δυνατά. Μοιάζει ακόμα να μην ακούγονται τόσο απειλητικά τα πράγματα. Ειδικότερα στις νεαρές ηλικίες.

Η αλήθεια -κατά την γνώμη μου- είναι ότι  εφόσον φτάσαμε ως έθνος και ως χωρά ή ως ιδέα, εδώ που είμαστε και έχουμε δώσει τόσα πολλά στην ανθρωπότητα, δεν έχουμε να φοβόμαστε τίποτα από το μέλλον.

Κάναμε πάρα πολύ δρόμο και προικίσαμε την ανθρωπότητα με ιδέες και φιλοσοφία και επιστήμες ακόμα και σήμερα επίκαιρες και χρήσιμες.  Ας δούμε όμως λίγο στο μέλλον

Φαντάζομαι ότι το αποτέλεσμα της διαδικασίας της παγκοσμιοποίησης θα είναι, μια μάλλον μια ιδεατή ή ιδανική κοινωνία, και ένας πανανθρώπινος πολιτισμός, στημένος πάνω στις βάσεις όλων των προηγούμενων μεγάλων πολιτισμών .και όσων στοιχείων εξ αυτών θα παραμένουν τότε επίκαιρα και αναγκαία για την λειτουργία αυτού του πολιτισμού.

 Η σύγχρονη Ελλάδα ως χώρα δεν έχει τίποτα να φοβάται από την παγκοσμιοποίηση . Ως κουλτούρα όμως έχει όμως πολλά επιμέρους θέματα που μπορεί να «παραδώσει» σε αυτή την πορεία, καθώς ή θα παύουν να είναι επίκαιρα και αναγκαία ή θα αποκτούν τέτοια επικαιρότητα που θα πρέπει να τα μοιραστούμε με τους συνεργάτες και τους συνεταίρους μας σε αυτή την πορεία, προς μια  διαρκώς παγκοσμιούμενη κοινωνία.

Με βάση την κουλτούρα μας ως έθνος αλλά και με βάση την ατομική κουλτούρα του κάθε Έλληνα νέα επιτεύγματα της σκέψης και του λόγου ή (ευχής έργο) της τέχνης και της τεχνολογίας θα προκύψουν. Θα είναι τιμής μας να τα μοιραστουμε ή να τα μεταδώσουμε στους συνοδοιπόρους σε αυτή την προοδευτική πορεία.

Από αυτούς, θα πάρουμε τα χρήσιμα αντίστοιχα πράγματα που «κολλούν» με την κουλτούρα μας. Μέσα χρόνο καθώς οι γενιές των Ελλήνων θα διαδέχονται η μια την άλλη, η κουλτούρα μας θα μετεξελιχτεί σε μια νέα, ποιο σύγχρονη και πιο «κοινή» με της άλλες «επιζήσαντες» κουλτούρες, και όλο αυτό θα αποτελέσει τον ακόμα ποιο σύγχρονο μελλοντικό Μεγάλο  πολιτισμό.

Η ιστορία αυτή θα συνεχιστεί μέχρι να μείνει μονό ένας πανανθρώπινος και παγκόσμιος πολιτισμός, μια μονό κουλτούρα, απόσταγμα και συνένωση όλης της -μέχρι τότε- ανθρώπινης σοφίας.

 Μέχρι τώρα περιγράφηκαν οι έννοιες πολιτισμός και κουλτούρα με νέους όρους, αναλύθηκαν  οι διαδικασίες πρόοδος-παγκοσμιοποίηση και οραματιστήκαμε ή φανταστήκαμε  -στο πλαίσιο του εφικτού- το αποτέλεσμα, ως μια ιδανική κοινωνία αποτελούμενη από όσα στοιχεία επιβιώσουν γιατί θα καλύπτουν ανάγκες.

Αν αυτές οι σκέψεις είναι σωστές τότε γνωρίζοντας πλέων τι μέλει να γίνει, έχουμε ήδη ένα πλεονέκτημα.

Αυτά που πρέπει να κάνουμε τόσο η κοινωνία μας, και οι επιχειρήσεις μας, όσο και ατομικά, είναι με βάση την κουλτούρα μας να συνδιαλαγούμε επιτυχώς με την  παγκοσμιοποίηση.

Όχι να στήνουμε αναχώματα σε αυτή την διαδικασία αλλά να συνδιαλαγούμε.

 Ποιο συγκεκριμένα στην νέα εποχή χρειάζεται διορατικότητα, ματιές στο μέλλον όσο ποιο μακριά τόσο ποιο καλά, ευελιξία, αποφάσεις για το τι θα αφήσουμε πίσω  και τι πάρουμε μαζί μας και μέχρι που.

Χρειάζεται επαφή και  επικοινωνία με τους γύρω.

Χρειάζεται καινοτομία και όχι μίμηση.

Χρειάζεται να βρίσκεσαι πάντα ένα βήμα μπροστά και όχι να ακολουθείς.

Δεν πρέπει με κανέναν τρόπο να εγκλωβιστείς σε θέσεις «αντί». Τέτοιες θέσεις μόνο αναχώματα μπορούν  να στήσουν που τελικά θα σαρωθούν από την  «διαδικασία» μαζί με αυτούς που τα έστησαν Η ιστορία το έχει αποδείξει αυτό πολλές φόρες στο παρελθόν.

Με όπλο την κουλτούρα μας -ως άτομα, ως κοινωνίες και ομάδες κάθε μορφής και ως χωρά – και τις φυσικές έμφυτες αρετές του ανθρώπου, η επιτυχής συνδιαλλαγή με την διαδικασία της παγκοσμιοποίησης είναι εφικτή αρκεί να έχουμε και εκεί την απαραίτητη ευελιξία.

Η διαδικασία της παγκοσμιοποίησης είναι πλέων πρόκληση και όχι απειλή .

Αν όμως μείνουμε «στάσιμοι»και αναζητούμε μέτρα και προστασίας ή φτιάχνουμε αναδόματα, τότε η «διαδικασία» θα γίνει απειλή.  Απειλη που θα μεγαλώνει όσο εμείς -στην στατικότητα μας- θα φροντίζουμε τα αναχώματα και την προστασία μας.

Αν συμβεί αυτό τότε σύντομα η «διαδικασία» θα μας καταπιεί ως ένα ξεπερασμένο από την ιστορία «σύνολο».  

Ιωάννης Παπαϊωάννου